Op 27 mei, amper één dag na de Vlaamse en federale verkiezingen, publiceerden Het Laatste Nieuws en VTM Nieuws de resultaten van een “exclusieve online peiling” over het cordon sanitaire. Uit de bevraging zou blijken dat 65 procent van de Vlamingen vindt dat de partij Vlaams Belang mag deelnemen aan de regering en dat het cordon sanitaire bij het vuil mag worden gezet. De peiling werd besteld door Medialaan bij het onderzoeksbureau iVOX. Maar hoe wetenschappelijk is zo’n peiling?

Wat is iVOX?

Het bureau iVOX is gespecialiseerd in marktonderzoek via het internet. Dat doet het Leuvense bedrijf onder andere via vragenlijsten. iVOX is al eerder in opspraak gekomen. Hun gebruikte methodes voor online onderzoek zouden volgens specialisten niet of nauwelijks wetenschappelijk zijn, waardoor ook hun peilingen de proef van de correctheid niet helemaal doorstaan. (zie deze artikels uit 2016 en 2018: http://www.standaard.be/cnt/dmf20161012_02515451 en http://www.unionbelge.be/?p=12166 ).

Hoe is de peiling tot stand gekomen?

Op de website van Het Laatste Nieuws staat het volgende te lezen over de peiling van 27 mei: “Online onderzoek uitgevoerd door onderzoeksbureau iVOX in opdracht van Medialaan op 27 mei 2019 bij 1.000 Vlamingen representatief op geslacht, leeftijd, stemgedrag federale verkiezingen en diploma. De maximale foutenmarge bij 1.000 Belgen bedraagt 3,02 procent.” Een meer gedetailleerde uitleg over de gebruikte onderzoeksmethodes werd niet gegeven.

Wie zitten er in zo'n enquête-panel?

Een korte zoektocht leert dat het bureau voor haar vragenlijsten gebruikt maakt van een eigen panel. Op hun website staat hun werkwijze vermeld: “iVOX verzamelt zijn onderzoeksgegevens via de leden van het iVOX-Panel. We doen dit via onze eigen tools en applicaties of in opdracht van derden om onderzoeksdata voor hun doeleinden te verzamelen”.

Verdien prijzen en punten

Dat panel is gemakkelijk te bereiken op https://www.ivoxpanel.be/home . Daar wordt meteen duidelijk dat eender wie zich meteen gratis kan registreren en enquêtes kan beginnen invullen. Om een account aan te maken, vraagt de site om je naam, gemeente, geboortedatum, e-mailadres en hoogst behaalde diploma. Fake-accounts zijn snel aangemaakt. Wij namen de proef op de som: op minder dan 10 minuten hadden we aangemeld met een fake e-mailadres, voor een fictief persoon, die voortaan altijd kan deelnemen aan de peilingen. De algemene voorwaarden verbieden het gebruik van meerdere accounts voor één persoon, maar het is niet ondenkbaar dat het wel degelijk gebeurt. Als dank voor de ingevulde vragenlijsten, verdienen de panelleden ‘iVOX punten’. Die kunnen ze nadien in de panelshop inruilen, bijvoorbeeld voor iPhones, reisbonnen of cadeaukaarten. Een andere optie is om de gespaarde punten te gebruiken als gift voor een goed doel, zoals Kom Op Tegen Kanker, SOS Kinderdorpen of Rode Neuzendag. Deelname aan de vragenlijsten gebeurt door de panelleden steeds op vrijwillige basis.

Niet gebaseerd op een wetenschappelijke methode

En bij dat laatste wringt net het schoentje. Omdat de lijsten steeds worden ingevuld op vrijwillige basis, wijken ze af van de wetenschappelijke methode. Een steekproef of een peiling is slechts representatief als ze berust op toeval: de selectie van de respondenten voor de vragenlijsten moet steeds aselect gebeuren. Professor in de sociologie Marc Swyngedouw (KU Leuven) legt het probleem uit: “Hier zien we het fenomeen van zelfselectie. Het bureau zendt bijvoorbeeld veertigduizend e‑mails uit en hoopt zo duizend e‑mails terug te krijgen. De selectie van respondenten bestaat dus uit mensen die zelf beslissen om te reageren op de oproep. Uiteraard voldoet die methode niet aan de toevalssteekproef. Ze is dus niet betrouwbaar. Dat zagen we ook bij voorspellingen van de verkiezingen. Die voorspellingen waren gebaseerd op gelijkaardige enquêtes en zaten er totaal naast. Uitslagen op basis van dit soort enquêtes zijn eigenlijk flauwekul.”

Conclusie: De manier van onderzoek bij iVOX is wetenschappelijk niet betrouwbaar, omdat de selectie van respondenten gebeurt via zelfselectie door de panelleden van iVOX in plaats van via een aselecte steekproef. De resultaten van de iVOX-peiling over Vlamingen en het cordon sanitaire worden daarom dus ook door wetenschappers gecontesteerd, los van de vraag of de gemiddelde Vlaming nog een cordon sanitaire wil of niet. Want op die vraag biedt een dergelijke enquête niet of nauwelijks een betrouwbaar antwoord.

 
Lees ook...