271.000 Joodse slachtoffers tijdens de Holocaust is een onvolledig cijfer

Het getal 271.000 duikt de laatste tijd steeds vaker op. Onder meer in video’s van manosfeer-influencers zoals Myron Gaines. De manosfeer is een online subcultuur waarbij hypermannelijkheid gepromoot wordt op een manier die vaak vrouwonvriendelijk en haatdragend is.

Het cijfer verwijst naar een document dat zou aantonen dat 271.000 het officiële dodental van de Holocaust is. De Holocaust was de systematische vervolging en genocide van Joden door het naziregime. Officiële schattingen gaan uit van 5,1 tot 6 miljoen slachtoffers.

Zonder dat de link met de Holocaust expliciet benoemd wordt, wordt het cijfer ook gebruikt in antisemitische boodschappen die via memes worden verspreid. Voor buitenstaanders lijkt de betekenis cryptisch, maar in deze posts worden beelden van nazimarsen en concentratiekampen provocerend afgewisseld.

Waar komt 271.000 vandaan?

Een factcheck van Knack schreef eerder al dat het cijfer 271.000 afkomstig is van een document van het Internationale Rode Kruis in Arolsen, West-Duitsland uit 1979. In dat document zien we dat er een oplijsting wordt gemaakt van verschillende concentratiekampen, zoals Auschwitz, Bergen-Belsen en Dachau. Naast elk kamp staat een datum en een kolom met aantal doden per kamp. Opgeteld komt dat neer op 271.000. 

Screenshot van de oplijsting zoals afgebeeld op Knack. 

Uit een online zoekopdracht komen we terecht op de website van Arolsen Archives. Daar leren we dat het document authentiek is en afkomstig van het Speciale Registratiekantoor in Bad Arolsen. Het document toont het aantal gevangenen in Duitse concentratiekampen waarvoor achteraf een overlijdensakte is uitgegeven door het Speciale Registratiekantoor. Dat kantoor werd in 1949 opgericht in Bad Arolsen en is de enige instantie die zulke akten mag opstellen voor mensen die onder die omstandigheden zijn gestorven.

271.000 is onvolledig 

Het document toont alleen het aantal slachtoffers waarvoor een officiële overlijdensakte is uitgereikt. Het kantoor was niet verantwoordelijk voor het vaststellen van overlijdens van mensen die in getto’s zijn gestorven, mensen die in vernietigingskampen zijn vermoord, of mensen die zijn omgekomen bij massaschietpartijen.

Daardoor geven de cijfers maar een beperkt en onvolledig beeld van het totale aantal slachtoffers. 

Geschat 5,1 tot 6 miljoen slachtoffers

Een volledige lijst van het aantal slachtoffers bestaat er helaas niet. Want zo werden de namen van Joden die vermoord werden in de vernietigingskampen zoals Auschwitz-Birkenau, Treblinka en Sobibór niet geregistreerd. Er werden ook geen overlijdensregisters bijgehouden, en veel van de documenten die er wel waren, werden kort voor de bevrijding van de kampen vernietigd. 

Maar uitgebreid academisch onderzoek dat sinds de jaren 1940 is uitgevoerd, toont dat het werkelijke aantal veel hoger ligt dan 271.000. Officiële schattingen gaan uit van 5,1 tot 6 miljoen slachtoffers. 

Al in 1961 schatte Raul Hilberg in The Destruction of the European Jews het aantal Joodse slachtoffers op ongeveer 5,1 miljoen. In de jaren daarna kwamen andere historici, zoals Lucy Dawidowicz, tot gelijkaardige schattingen waarbij het aantal slachtoffers op 6 miljoen geschat werd. Ook latere onderzoekers, zoals Wolfgang Benz van het Center for Research on Antisemitism in Berlijn schatte tussen 5,3 en 6,2 miljoen slachtoffers.

Hoe is dat cijfer berekend? 

Op basis van jarenlang historisch onderzoek en verschillende bronnen kon er een schatting gemaakt worden van het aantal slachtoffers. Hierbij werd rekening gehouden met onder andere getuigenissen van overlevenden en ook van daders of administratieve gegevens over de massale deportaties van Joden naar verschillende kampen.

Een belangrijke aanwijzing voor het totaal van rond de 6 miljoen zijn ook de bevolkingscijfers: hoeveel Joden er in Europa vóór en na de Holocaust leefden, samen met cijfers over degenen die wisten te vluchten.

Conclusie

Het cijfer 271.000 is gebaseerd op een echt document, maar toont slechts een selectief deel van het aantal slachtoffers tijdens de Holocaust. Het gaat alleen om het aantal overlijdensakten dat achteraf werd opgesteld voor een beperkte groep slachtoffers in concentratiekampen. Het zegt dus niets over het totale aantal doden van de Holocaust. Uit uitgebreid historisch onderzoek blijkt dat dat aantal veel hoger ligt, namelijk tussen ongeveer 5,1 en 6 miljoen Joodse slachtoffers.