Geen bewijs dat er vorig jaar 150 kerken afbranden in Europa

Brandende kerken in Europa, op sociale media lijkt het schering en inslag. Zo circuleert op Instagram een foto van een brandende kerk in West-Londen. “Nog een kerk in Europa in brand gestoken, terwijl in het afgelopen jaar meer dan 150 kerken zijn afgebrand”, stelt de post die moslims aanwijst als de verantwoordelijken.

Dergelijke claims doen al een tijdje de ronde. Zo postte het platform Visegrad24 al in september 2024 op X dat “veertig kerken zijn afgebrand sinds 2023.” Ook recentere tweets hekelen dat overal in Europa kerken afbranden. Maar weten we eigenlijk hoeveel kerken er afbranden? En zijn zulke uitspraken wel onderbouwd?

Geen duidelijke registratie

Hoewel Europa veel kerken heeft, bestaat er geen volledige centrale Europese databank die de gebouwen registreert, laat staan de branden die er plaatsvinden. Sommige landen houden dergelijke incidenten zoals een brand zeer nauwkeurig bij, terwijl andere dat nauwelijks doen. Het is dus moeilijk om exact te weten hoeveel kerkbranden er nu eigenlijk zijn.

Brandstichtingen tegen kerken

Er bestaat wel een organisatie zoals OIDAC (Observatory on Intolerance and Discrimination against Christians in Europe), die incidenten van intolerantie en discriminatie tegen Europese christenen in kaart brengt. Voor hun rapportages baseren zij zich op officiële overheids- en politiestatistieken, aangevuld met data van maatschappelijke organisaties en eigen registraties op basis van bijvoorbeeld mediabronnen.

Zo kwamen zij tot de vaststelling dat er in 2023 2.444 incidenten waren, in 2024 waren dat er 2.211. OIDAC liet ons weten dat er helaas geen specifiek totaalcijfer voor het aantal brandstichtingen tegen kerkgebouwen beschikbaar is. Omdat de meeste overheden hun data niet uitsplitsen naar het type incident zoals brandstichting, vandalisme of fysieke aanvallen.

Zoals eerder opgemerkt documenteert de organisatie ook zelf gevallen. Hun data laten zien dat er in 2023 sprake was van 501 geregistreerde incidenten, waarvan het aantal brandstichtingen op 49 lag. In 2024 registreerde OIDAC 94 brandstichtingen op een zelf gedocumenteerd totaal van 516 anti-christelijke haatmisdrijven.

Schommelende cijfers

Is er dan een toename van het aantal kerkbranden? Wat opvalt is dat de cijfers van OIDAC over de jaren heen schommelen. Dat blijkt als je de laatste vijf rapporten van OIDAC onder de loep neemt.

Zo meldt het OIDAC in hun voorlaatste rapport dat in 2023 10% van de 501 incidenten tegen Christenen gaat over brandstichting. Dat komt dus neer op ongeveer 49 gevallen. In 2024 is er wel een stijging te merken van 94 op 516 gedocumenteerde incidenten.

Maar het is een stuk minder dan de 105 incidenten uit 2022, die 14% uitmaakten van de 748 incidenten. In 2021 waren er onder de 519 incidenten dan weer slechts 60 gevallen van brandstichting. Dat is iets minder dan 10% van het totaal. We weten ook niet of de branden accidenteel waren of aangestoken.

Gebrekkige rapportage

"Die schommelingen in de cijfers zijn niet uitzonderlijk, want het aantal geregistreerde brandstichtingen is sterk afhankelijk van de rapportage", zegt Thomas Rymer, woordvoerder van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE).

Volgens Rymer kan een toe- of afname meerdere oorzaken hebben: "Het kan wijzen op een feitelijke stijging van het aantal brandstichtingen, maar het kan evengoed het gevolg zijn van toegenomen media-aandacht of een hogere bereidheid onder slachtoffers om aangifte te doen."

Dat beaamt Dennis Peters, woordvoerder van de organisatie Kerk in Nood in Nederland. "Helaas is het erg lastig om accurate cijfers te verkrijgen, omdat lang niet alle landen hun gegevens even nauwgezet bijhouden." Zo staat er in het meest recente rapport over de vrijheid van godsdienst dat van de vier Scandinavische landen alleen Finland heeft gerapporteerd over haatincidenten tegen christenen.

Stijging antichristelijke haatmisdrijven?

Daarnaast publiceert de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) jaarlijks een ‘hate crime’-rapport waarin ook antichristelijke haatmisdrijven worden gemonitord. In 2024 ging het volgens die gegevens om 568 misdrijven tegen eigendom van christelijke instellingen. Dat is ongeveer evenveel als in 2023 (570) en zelfs een stuk minder dan in 2022 (840) of 2021 (768). De cijfers omvatten ook landen buiten Europa, zoals de Verenigde Staten en Turkmenistan en gaan verder dan brandstichting alleen. Ook vandalisme zoals graffiti of het inslaan van ramen wordt meegeteld.

Het is onwaarschijnlijk dat er een volledig statistisch overzicht van de situatie in Europa zal komen, omdat het verzamelen van gegevens zo moeilijk is.

Conclusie

Kerkbranden komen wel degelijk voor in Europa, maar de virale claim dat er in 2025 al 150 kerken zijn afgebrand, is niet te staven met een goede dataset. Door de gebrekkige en versnipperde registratie van incidenten bestaat er geen centrale databank die alle kerkbranden bijhoudt. Vaak is ook niet duidelijk of een brand opzettelijk werd aangestoken of een andere oorzaak had.

Hoewel sommige organisaties de afgelopen jaren een toename van vandalisme en brandstichting in bepaalde landen signaleren, gaat het om een uiteenlopend fenomeen met een onduidelijke omvang.