De atmosfeer is niet ‘verzadigd’, extra CO₂ blijft opwarming veroorzaken

Op Instagram verspreidde de conservatieve denktank The Heartland Institute onlangs opnieuw een oude klimaatclaim. Volgens Linnea Lueken, een van de gezichten van het instituut, zou extra CO₂-uitstoot vandaag geen bijkomend opwarmend effect meer hebben op het klimaat.

Die bewering steunt op de zogenaamde CO₂-saturatietheorie. Volgens Lueken bereikt CO₂ een punt waarop het geen bijkomende warmte meer kan absorberen. Dat punt zou volgens haar al voor de industriële revolutie bereikt zijn. Daardoor zou de grote toename van de menselijke CO₂-uitstoot geen noemenswaardige invloed meer hebben op de opwarming van de aarde.

Lueken vergelijkt het met stroken tape op een raam. De eerste stroken houden een deel van het zonlicht tegen, maar na verloop van tijd zou extra tape nauwelijks nog verschil maken. Volgens haar geldt hetzelfde voor CO₂ in de atmosfeer.

The Heartland Institute is niet onomstreden. De Amerikaanse denktank ontving in het verleden financiering van onder meer ExxonMobil en Republikeinse donoren. Volgens The Guardian zet de organisatie zich actief af tegen klimaat- en milieubeleid en probeert ze twijfel te zaaien over de wetenschappelijke consensus rond klimaatverandering. De denktank was de voorbije jaren ook actief in het Europees Parlement, waar ze campagne voerde tegen verschillende Europese milieumaatregelen, waaronder de natuurherstelwet.

CO2 raakt niet ‘vol’

De beweringen van Lueken kloppen niet, zegt professor klimaatwetenschappen Sara Vicca van de Universiteit Antwerpen. “CO₂ raakt niet 'vol'. Een CO₂-molecule kan infraroodstraling absorberen, maar die energie ook weer afgeven. CO₂ wisselt voortdurend energie uit met andere luchtmoleculen, onder meer door botsingen.”

Het klopt dat CO₂ aan het aardoppervlak voor bepaalde golflengten al een groot deel van de infraroodstraling absorbeert. Maar dat betekent niet dat extra CO₂ geen verschil meer maakt. “Ook hoger in de atmosfeer wordt infraroodstraling opgenomen en opnieuw uitgezonden", legt prof. Vicca uit. Bij dat proces wordt een deel van de straling opnieuw geabsorbeerd door andere broeikasgasmoleculen. Uiteindelijk ontsnapt een deel ervan naar de ruimte.

Hoe meer CO₂ er in de atmosfeer zit, hoe moeilijker het voor de aarde wordt om warmte in de vorm van infraroodstraling naar de ruimte uit te stralen. “Daardoor verliest de aarde aanvankelijk minder energie dan ze van de zon ontvangt. Dat is hoe extra CO₂ het natuurlijke broeikaseffect versterkt”.

Waarom extra CO₂ blijft opwarmen

Ook klimatoloog Jean-Pascal van Ypersele, voormalig ondervoorzitter van het klimaatpanel IPCC, bevestigt dat. Volgens hem is er wel degelijk sprake van een zekere verzadiging, maar blijft extra CO₂ voor bijkomende opwarming zorgen.

“De absorptie neemt namelijk nog altijd toe aan de randen van de absorptiebanden. Bovendien verandert ook de hoogte in de atmosfeer waarop de aarde warmte naar de ruimte uitstraalt. Elke verdubbeling van de CO₂-concentratie veroorzaakt daardoor ongeveer dezelfde bijkomende stralingsforcering.”

Dat effect is niet alleen theoretisch berekend, maar ook gemeten. Tussen 2000 en 2010 toonden metingen aan dat de toenemende CO₂-concentratie in de atmosfeer leidde tot meer neerwaartse warmtestraling naar het aardoppervlak.

Ook de bewering van Lueken dat de mens niets te maken heeft met de huidige opwarming, wijst Van Ypersele van de hand. “Het broeikaseffect bestond al vóór de industriële revolutie en maakte leven op aarde mogelijk. Maar door de menselijke uitstoot versterken we dat natuurlijke effect. En dat is precies de belangrijkste oorzaak van de huidige opwarming.”

Duik in de geschiedenis

Linnea Lueken beweert in haar post ook dat er in het verleden periodes waren waarin de CO₂-concentratie in de atmosfeer hoger lag, terwijl de temperaturen lager waren. Maar die vergelijking houdt geen rekening met andere factoren die het klimaat beïnvloeden, legt professor Vicca uit. “De zon was bijvoorbeeld vroeger minder krachtig en de continenten lagen op andere plaatsen. Ook die factoren bepalen mee hoe warm of koud de aarde is. Het toont dus aan dat CO₂ niet de enige factor is die het klimaat beïnvloedt, maar niet dat CO₂ geen belangrijke rol speelt.”

Ook professor Van Ypersele wijst erop dat het klimaat doorheen de geologische geschiedenis door verschillende factoren werd beïnvloed. “Je kunt CO₂-concentraties en temperaturen uit totaal verschillende geologische periodes niet zomaar met elkaar vergelijken. Wetenschappelijk onderzoek toont juist aan dat CO₂ ook in het verre verleden een belangrijke rol speelde bij het bepalen van de temperatuur op aarde.”

Conclusie

De bewering dat extra CO₂ geen bijkomende opwarming meer veroorzaakt, klopt niet. Hoewel een deel van de infraroodstraling al wordt geabsorbeerd, zorgt extra CO₂ ervoor dat de aarde moeilijker warmte naar de ruimte kan uitstralen. Daardoor wordt het natuurlijke broeikaseffect versterkt en warmt de aarde verder op. Ook de vergelijking met temperaturen uit het verre verleden weerlegt dat effect niet: het klimaat wordt door meerdere factoren beïnvloed, maar CO₂ blijft een belangrijke factor.