Claim dat enkel moslims massaal plunderden bij Franse protesten klopt niet

Op Instagram circuleert een populaire video van de Amerikaanse influencer ‘Patriotic Peach’, die al zo'n 167.000 likes verzamelde. Daarin beweert ze dat moslims achter de plunderingen tijdens de recente protesten van 17 oktober in Frankrijk zaten. Volgens haar is het opvallend dat "geen enkele moskee werd geviseerd" en dat ook "geen enkele winkel van moslimeigenaars werd vernield", terwijl kerken en synagogen wel schade zouden hebben opgelopen. Maar klopt dat wel?

Profiel van de daders

De plunderingen die tijdens de protesten op verschillende plaatsen in Frankrijk plaatsvonden, veroorzaakten grote schade. Volgens het Franse medium Le Figaro zouden meer dan 2.500 handelszaken en verschillende overheidsgebouwen getroffen zijn. De totale schade en waarde van de gestolen goederen zou oplopen tot meer dan één miljard euro.

Maar wie waren de daders? Er is geen bewijs dat de plunderingen uitsluitend of voornamelijk door moslims werden gepleegd. Frankrijk registreert namelijk in de officiële misdaadstatistieken geen cijfers over de etnische achtergrond of religie van verdachten en gearresteerden.

Beweren dat moslims achter de plunderingen zaten, is daarom niet gebaseerd op officiële cijfers. Er is dus geen rechtstreeks verband aangetoond tussen het geweld en eventueel religieuze overtuigingen.

Wat leren eerdere rellen ons?

Hoewel er geen officiële cijfers bestaan over de religie van de daders, werden na eerdere grote rellen in Frankrijk wel onderzoeken uitgevoerd naar hun achtergrond en motieven. Wat leren die ons?

1. Onderzoek van het Franse ministerie van Binnenlandse Zaken na rellen van 2023

Na de rellen van juni en juli 2023, die volgden op de dood van de 17-jarige Nahel Merzouk door een politiekogel tijdens een verkeerscontrole, onderzocht het ministerie wie bij het geweld betrokken was en wat hun motieven waren.

Uit de analyse van nationale gegevens en 395 gerechtelijke dossiers blijkt dat de veroordeelden overwegend mannen waren, met de Franse nationaliteit, gemiddeld 25 jaar oud en waarvan de meesten geen gerechtelijk verleden hadden.

Wat hun motieven betreft, kwamen vooral opportunisme en groepsinvloed naar voren. De meesten formuleerden geen uitgesproken politieke of ideologische eisen.

2. Onderzoek van CESDIP na rellen van 2023

Een tweede onderzoek, uitgevoerd door het Franse onderzoekscentrum CESDIP in opdracht van drie ministers, onderzocht de sociale achtergrond en motieven van de deelnemers na diezelfde rellen van 2023.

De onderzoekers voerden 117 interviews in acht steden met onder meer politieagenten, burgemeesters, hulpverleners, buurtwerkers en bewoners. De relschoppers zelf werden niet geïnterviewd. Daardoor konden de onderzoekers hun persoonlijke motieven niet altijd met zekerheid vaststellen.

Volgens het rapport speelden verschillende motieven een rol bij de rellen. Zo was er woede over politiegeweld, discriminatie en onrecht; sensatiezucht en groepsdruk; economisch opportunisme, zoals plunderingen; en persoonlijke conflicten met de politie, handelaars, buurtbewoners of lokale overheden.

Volgens de onderzoekers hielden de rellen ook verband met armoede en sociale uitsluiting. Veel jongeren uit de Franse voorsteden herkenden zich in Nahel en zijn dood werd een aanleiding om ook bestaande lokale grieven te uiten.

3. Onderzoek na rellen van 2005

De directe aanleiding voor de rellen van 2005 was de dood van de tieners Zyed Benna (17) en Bouna Traoré (15). Zij kwamen om het leven toen ze tijdens een vlucht voor de politie een elektriciteitscabine binnenvluchtten en geëlektrocuteerd werden.

Onderzoekers spraken met jongeren, gezinnen en andere betrokkenen. Ze zagen vier belangrijke oorzaken voor de rellen, namelijk woede over de dood van de tieners, groepsdruk, de verdediging van de eigen wijk en wantrouwen tegenover de politie.

Religie speelde volgens het onderzoek geen zichtbare rol als verklaring voor het geweld. De jongeren begonnen er niet spontaan over tijdens de gesprekken. Eventuele verwijzingen naar de islam gingen alleen over persoonlijke zaken, zoals bidden en de ramadan.

Kerken en synagogen

Ook de bewering dat kerken en synagogen massaal werden geviseerd tijdens de protesten, wordt niet ondersteund door de beschikbare feiten. Zo beweerden sommige anti-immigratieaccounts dat moslims op één dag vijf kerken in brand hadden gestoken. Volgens een factcheck van France 24 klopt dat niet. De Observatoire du patrimoine religieux registreerde slechts één kerkbrand tijdens de protesten, waarvan de oorzaak voorlopig niet bekend is.

Ook voor de claim dat synagogen zouden zijn geplunderd tijdens de rellen is weinig bewijs. In Parijs werd een incident aanvankelijk voorgesteld als een aanval op een synagoge door relschoppers. Uit het onderzoek bleek echter dat het waarschijnlijk om een gewone inbraakpoging ging die geen verband hield met de protesten. Ook de Dienst voor de Bescherming van de Joodse Gemeenschap (SPCJ) verklaarde dat de eerste aanwijzingen eerder op een diefstalpoging wijzen.

Conclusie

De bewering dat moslims achter de plunderingen tijdens de protesten in Frankrijk zaten, wordt niet door de beschikbare feiten onderbouwd. Officiële cijfers over de religie van verdachten ontbreken en eerdere onderzoeken wijzen vooral op sociale onvrede, groepsdruk en opportunisme als motieven voor rellen. Ook de beweringen over massale aanvallen op kerken en synagogen blijken grotendeels onjuist of onbewezen. Er is dus geen overtuigend bewijs dat de rellen een religieuze drijfveer hadden of dat moslims als groep verantwoordelijk waren voor het geweld.