Op sociale media circuleert de uitspraak dat wie 4 tot 7 keer per week naar de sauna gaat, 50% minder kans heeft op hart- en vaatziekten. Ook bekende influencer en 'longevitygoeroe' Bryan Johnson zweert bij het gebruik van sauna om langer gezonder te leven. De verklaring die cardioloog en auteur Leonard Hofstra daarbij geeft klinkt eenvoudig. Je lichaam warmt op, je hart gaat sneller kloppen en je bloedvaten gaan open staan. Een milde workout voor de binnenkant van je bloedvaten, zo noemt hij het. Als je het vaak genoeg herhaalt, zou dat hetzelfde effect op je hart en bloedvaten hebben als sporten.
Waar komt het cijfer vandaan?
50% minder kans heeft op hart- en vaatziekten is niet uit de lucht gegrepen. Het cijfer is afkomstig uit een Finse langlopende wetenschappelijke studie, gepubliceerd in 2015 waarin 2.315 mannen gemiddeld 20 jaar werden gevolgd. De onderzoekers ontdekten dat mannen die 4 tot 7 keer per week naar de sauna gingen, een ongeveer 50% lager risico op fatale hart- en vaatziekten hadden dan mannen die één keer per week naar de sauna gingen. Ook het risico op plotselinge hartdood lag in deze groep 63% lager.
Een vervolgonderzoek uit 2018, ditmaal ook met Finse vrouwen, leidde tot soortgelijke conclusies: hoe vaker mensen naar de sauna gingen, hoe lager hun cardiovasculaire sterftecijfer.
Wat gebeurt er in je lichaam?
Onderzoek laat dus wel degelijk een verband zien tussen regelmatig saunagebruik en gezondheid. Onderzoekers kunnen bovendien steeds beter verklaren wat er in het lichaam gebeurt door de warmte. De warmte zet het lichaam aan het werk. Je bloedvaten verwijden zich, je hartslag en bloedstroom nemen toe en je gaat zweten. Bij herhaalde blootstelling leert je lichaam beter met die warmte om te gaan.
Door de hitte maakt je lichaam bovendien beschermende eiwitten aan en worden processen geactiveerd die ontstekingen kunnen tegengaan. Deze reacties kunnen helpen verklaren waarom regelmatig saunagebruik goed kan zijn voor hart en bloedvaten.
Maar saunagebruik is daarom niet voor iedereen zonder risico. Volgens cardioloog prof. dr. Julie De Backer van het UZ Gent, moeten “sommige mensen met hart- en vaatziekten extra voorzichtig zijn met blootstelling aan hoge temperaturen”. Zij kunnen zelfs het advies krijgen om een sauna te vermijden of het gebruik ervan te beperken. Wie al een kwetsbaar hart heeft, kan dus net averechts reageren op de belasting die voor een gezond lichaam een milde training is.
Waar wringt het dan?
Dat we kunnen verklaren wat er in het lichaam gebeurt, betekent nog niet dat we daarmee ook hebben bewezen dat sauna hart- en vaatziekten voorkomt. De sterkste cijfers die de claim ondersteunen, komen namelijk enkel uit observationele studies. Die laten een verband zien, maar kunnen niet met zekerheid aantonen dat de sauna zelf de oorzaak is van het lagere risico. Misschien spelen ook andere factoren mee, zegt dr. De Backer. “Is het de sauna die ervoor zorgt dat de kans op hart- en vaatziekten vermindert, of zijn het gewoon mensen die al gezonder leven en naar de sauna gaan?”, klinkt het.
Bovendien zijn de meeste langlopende studies uitgevoerd onder Finnen, waar saunagebruik sterk ingeburgerd is. Of dezelfde resultaten ook gelden voor andere bevolkingsgroepen, moet nog verder worden onderzocht.
Oppassen met gezondheidsclaims
Het bewijs uit grondige, gecontroleerde studies is vooralsnog minder sterk. Een recente systematische analyse van gerandomiseerde studies naar sauna en andere vormen van passieve hitte vond weinig sterk bewijs voor een direct effect op de cardiovasculaire gezondheid. Ook wordt saunagebruik niet genoemd als aanbevolen maatregel in de meest recente richtlijnen van de European Society of Cardiology, in tegenstelling tot bijvoorbeeld beweging, gezonde voeding en stoppen met roken.
Volgens Dr. De Backer zijn de huidige gegevens onvoldoende om te stellen dat sauna daadwerkelijk de cardiovasculaire gezondheid verbetert. “Een positief effect is mogelijk, maar er is op dit moment geen hard wetenschappelijk bewijs voor een oorzakelijk verband.” Precies daarom pleit ze voor terughoudendheid: “We moeten voorzichtig omgaan met dergelijke gezondheidsclaims, zeker wanneer ze breed naar het publiek worden gecommuniceerd.”
Conclusie
Onderzoek wijst erop dat regelmatig saunagebruik samenhangt met een lager risico op hart- en vaatziekten. Maar daarmee weten we nog niet of de sauna zelf daarvoor verantwoordelijk is. De veel gedeelde claim van “50% minder kans” moet daarom met de nodige voorzichtigheid worden geïnterpreteerd. Sauna kan dus wel degelijk heel wat voordelen hebben, maar de gezondheidsclaim die online rondgaat is vooralsnog iets te stellig.
✻
